X
تبلیغات
وبلاگ آموزشی عربی متوسطه( بستک ) - اعراب و معانی برخی ادوات

 

اعراب و معاني برخي از اد وات

 

 

1- أ (همزه)

 

     الف برای ندا :            «  أخالدُ أقبل »

     ب-  براي استفهام:         «  أ جاء  حمیدٌ»

نکات :

 1 - گاهی همزه ی استفهام بر نفی داخل می شود ومعنی تقریر واثبات دارد مانند : ألم نشرح لک صدرک ( آیا سینه ات را برایت نگشودیم)

2- همزه گاهي براي تسويه مي آيد مانند: (سواءٌ علیَّ أدرستَ أم لم تدرس)

3-  در آیه مبارکه (أغیر الله تعبدون) همزه برای  انکار توبیخی است.

4-  در عبارت ( أ لستم خیر من رکب المطایا ) همزه ی استفهام معنی انکار ابطالی دارد.                                                                                            

 

 

2 اقسام الف

 

  1- ضمیر رفع برای مثنی :          «  التلمیذان قاما »

  2- علامت رفع مثنی :                «  جاء الطالبان ».

  3- علامت نصب در اسماء خمسه :« رأیت  أخاک َ»

  4- الف فارقه ( الفي كه بعد از واو جمع مي آید  مانند :«الرجال لم یذ هبوا»

  5- ندبه :« وا قلباه»

 

3-  (إذ ) 

 

1 ظرف زمان به معنی (( حین)) مانند :

  (هل ترجعنّ لیال قد مضین لنا                      والعیش منغلب إذ ذاک افنانا)

 

2- مضاف الیه : در صورتی که مضاف آن (حین بعد و...) باشد مانند :

( ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد إذ هدیتنا)

 

3- مفعول به : (واذکرو إذ کنتم قلیلا ...) إذ مفعول به محلا منصوب

4- بدل از مفعول به : مانند (و اذکر فی الکتاب مریم إذ انتبذت من اهلها مکاناً شرقیاً)

5 حرف فجائیه : زمانی که (اذ ) بعد از کلمات( بینما وبینا) بیاید معنی مفاجاه دارد. مانند( بینماأنا  اکتبُ إذ دخلَ صدیقی )

6 حرف تعلیل : (ضربت زیداً إذ سرقَ )

 

4- إذا          

 

  1 فجائیه :که همیشه بعد از آن جمله ی  اسمیه می آید  مانند ( فاذا هم یشرکون )

 2 إذا ظرفیه ی  شرطیه : بعد از آن همیشه جمله ی فعلیه ای می آید که با ماضی

شروع می شودمانند ( إذا أنت أ کرمت الکریم ملکته) وگاهی  فعل ماضی حذف

می شود مانند: ( إذا الشّمس کوّرت )

3- ذاغیر شرطیه : ( واللیل إذا یغشی)   إذا : اسم من الاسماء اللازمه للاضافه غیر شرطیه .

 

5-  إلّا

 

1-ادات استثناء :       ( ولا ذنب لی إلّا العلی والفواضل )

2 حرف :با اسم بعد از خودش در حکم یک کلمه و صفت است مانند :

      (لو کان فیهما آلهة إلّا اللهُ لَفسدتا ) که (إلّا الله ) در حکم یک کلمه و صفت برای آلهه ومرفوع .

3 مرکب از ((إن )) شرطیه و ((لا )) نافیه . مانند (إلّا تجتهد ترسب)

 

6  أن

 

  1 حرف تفسير(غیر عامل) : حرف تفسیری که فقط جمله را تفسیر می کند  به شرط اين كه اولاً بين دو جمله قرار گیرد و جمله ی اول معنای قول بدون ذکر لفظ آمده باشد . ثانیاً حرف جر بر آن داخل نشود زیرا اگر داخل شود مخففه است  مانند: (فاوحینا الیه أن اصنع الفلک )

 

2 حرف ناصبه :که چون تأویل به مصدر می شود حرف مصدریه نیز می گویند.

مانند:  (الناس اکیس من أن یمدحوا رجلاً) ای من مدح الرجل.

3 مخففه از أن مثقله :که در این صورت اسم آن ضمیر شأن محذوف وجوباً و خبر آن جمله خواهد بود مانند:خبر جمله ی اسمیه :( علمتُ أن الموت قریب) 

الف - خبر فعل جامد :(أن لیس للانسان الّا ما سعی )

ب- خبر با یکی از حروف (قد- س سوف و نفی ) شروع شود  (عرفتُ أن قد ینجح )

ج- خبر فعل متصرف و بعد از آن فعل یقین بیاید ( علمتُ أن یرجع أخوک)

4 -  أن زائده :در سه مورد زیر أن زائده است:

    الف- بعد از لما  مانند : (فلمّا أن جاء البشیرُ)

     ب-  میان فعل قسم و لو : ( فاقسمُ أن لو التقینا)

     ج- پیش از لای نهی : ( ما لنا أن لا نتوکّل علی الله )

 

7 إن

 

1 إن شرطیه: مانند   (إن تدرس تنجح)

2-  إن شبیه به لیس : که به دو شرط عمل می کند اولاً :خبر ومعمول آن به إن مقدم نشود . ثانیاً: خبرش به وسیله ی الا نقض نشود.مانند (إن الجاهلُ محترماً )

3 حرف نفی : مانند (إن العالمُ الا محترمٌ )

4 مخففه از مثقله : در این حالت لام إبتدا بر سر خبر می آید ( لام فارقه همان لام مزحلقه است زیرا بین إن مخففه و إن شبیه به لیس تفاوت می گذارد ) مانند :   ( إن عمراً لمنطلقٌ )  

 

* - إن مخففه اگر بر سر جمله ی اسمیه بیاید بقای عملش جایز است .

 

5 إن زائده :اگر إن بعد از (مای نافیه الای استفتاحیه مای موصول اسمی ومای مصدری زمانی ) بیاید زاید است مانند :( الا إن فعلت حسناً إشتریت ما إن ضرّنی سادافع عن وطنی ما إن حییتُ ما إن أتیتُ بشی ء تکرهُه )

6 إن وصلیه : در این صورت  بعد از واو قرار گیرد و نیاز به جواب شرط ندارد .

مانند :( أکرم أباک و إن وبّخک )

 

8-  أنّی

 

1-إسم إستفهام،ظرف محلاً منصوب وبه معنی من أین؟:( أنّی لک هذا ؟)أنّی :خبرمقدم - إسم إستفهام به معنی متی :( زرنی أنّی شئتَ )

 2- إستفهام به معنی کیف :( أنّی یُحیی هذه الله بعد موتها )

3 - اسم شرطی که دو فعل را جزم می دهد :( أنّی تجلس ترتح )

 

9-  أیُّ

 

1 اسم شرط جازم دو فعل :( أیّاً ما تدعوا فله الأسماء الحسنی ) أیّا :مفعول به مقدم ومنصوب

2 إسم إستفهام :(أیُّهم یکفل مریم ) أیّ :مبتدأ ومرفوع

3 إسم موصول :( سلم علی أیِّهم أفضل ) أیّ :أسم موصول ،مجرور به حرف جر

4 فاصله بین منادی معرفه وحرف ندا :( یا أیّها المعلم ) أیّ :منادی مبنی بر ضم

5 اسمی که دلالت بر کمال می کند : (رأیتُ رجلاً أیَِّ رجلٍ ) أیّ: صفت برای رجل

6 مفعول مطلق بالنیابة :( أیَّ سیرٍ سرتَ ) أیّ : مفعول مطلق

 

10 أیّان

 

1- إسم إستفهام برای زمان :( أیّان یوم الدین) أیان :ظرف زمان محلاً منصوب متعلق به خبر محذوف

2- إسم شرط جازم : ( أیّان تعد تجدنی ) أیان : ظرف محلاً منصوب متعلق به جوابش

 

11-  أین

  1- اسم إستفهام از مکان :( أین جلستَ ؟) أین :مفعول فیه محلا منصوب ومتعلق به جلست

  2- اسم شرط جازم :( أینما تکونوا  یدرککم الموت ُ) أینما :ظرف مکان محلا منصوب متعلق به جوابش و ما زائده می باشد .

 

 

12- بل   

 

1-  اگر بعد از آن جمله بیاید برای إستیناف است :( وذکر اسم ربه فصلّی ،بل توثرون

الحیاةَ الدنیا ) بل:حرف إضراب ومحلی از اعراب ندارد.

2- اگر قبل از اسم مفرد بیاید عاطفه است :( ما جاء سعیدٌ بل خالدٌ ) بل:حرف إضراب و عطف

 

13- ذات

 

 1- تأکید برای إسم ما قبل  خودش : ( جاء خالد ذاته ) ذات: تأکید و هاء مضاف الیه محلا مجرور

2- جانشین ظرف زمان : ( خرجت من البیت ذاتَ لیلة ) ذات : جانشین ظرف زمان متعلق به خرجت

3- از أسماء خمسه  که با توجه به موقعیتش در جمله نقش می پذیرد: ( موسومةٌ بالحسن ذاتُ حواسدَ ) ذات : خبر ومرفوع

 

 

14- ربَّ

حرف جر شبیه به زائد است  به معنی تقلیل و شرطش این است که اولاً درصدر کلام باشد ثانیاً مجرور آن اسم نکره ،و غالبا موصوف می باشد واسم بعدش دو حالت دارد:

 الف - مبتدا :مانند( ربّ فاعلِ خیرٍ مذمومٌ ) فاعل : مبتدا محلا مرفوع

 ب- مفعول به مقدم : ( ربّ درسٍ طویلٍ حفظتُ )درس : مفعول به مقدم برای حفظت

 

* ربّ گاهی به معنی تکثیر نیز می آید مانند ( ربّ کاسیةٍ فی الدنیا عاریةٌ فی الآخرة)

*ما کافه عمل ربّ را باطل می کند که در این صورت می تواند بر اسم معرفه و فعل وارد شود مانند ( ربما قام بطرس )

جایز است که ربّ بعد از واو حذف شود مانند ( وندیمٍ نبهته ) أی ربّ ندیم 

 

 

15- لا سیّما

که از حرف (لا) نفی جنس ،اسم سی به معنی مثل وما تشکیل شده است هر چند از أدوات إستثنا شمرده می شود ولی بر خلاف دیگر ادوات ،حکم ما بعد خود را بر ما قبل برتری می دهد .این است که به (خصوصا یا به ویژه ) و نظایر آن ترجمه می شود .

 

اسمی که بعد از (لا سیّما ) می آید اگر معرفه باشد رفع وجر آن هردو جایز است .

مانند:( أحب رجال العلم ولا سیّما العاملُ/العاملِ منهم )و اگر نکره باشد رفع ونصب وجر آن هر سه جایز است مانند :( أجاد الخطباء ولا سیّما خطیباً/خطیبٌ/خطیبٍ)

 

*- رفع اسم بنا براین است که خبر برای مبتدای محذوف باشد یعنی در اصل (هو العاملُ) بوده،که در این صورت:

1 - اگر ما را اسم موصول فرض کنیم تمام جمله صله ی موصول خواهد بود .

2- هر گاه ما را نکره به معنی شیء بدانیم صفت برای ما می شود .

*- مجرور ساختن اسم بنا بر این است که (ما) حرف زائد و (سیّ) به آن اضافه شده است .

*- نصب آن بنا بر این است که آن اسم تمییز و (ما) نیز حرف ومانع از اضافه است از قبیل مای کافه .

 

«لا سیّما »همیشه بعد از واو به کار می رود وگاهی آن را بدون (واو)و( لا ) می خوانند که فصیح نیست.

  

16- عسی

 

 1- از افعال مقاربه : در این صورت خبر آن جمله ی فعلیّه (غالبا مضارع منصوب) خواهد بود  ( عسی اللهُ أن یغفرَلنا )

2- فعل تام : زمانی است که بعد از آن( أن )مصدریه ناصبه قرار گیرد مانند:

(عسی أن یعودَ الرسولُ)

3- مشبهة بالفعل : اگر ضمایر نصبی به آن متصل شود مانند لعلّ عمل می کند. مانند:(عساک تنجحُ)

 

* البته در مورد أخیر نظرات مختلف است مثلا در کتاب مبادی آمده است که (عسی) همان فعل مقاربه است و ضمیر را در ترکیب به ضمیر مرفوعی تبدیل می کنیم .(مبادی العربیه، ج 4)

 

17- کلّ

 

1- تأکید: بین اسم معرفه وضمیری که به آن بر می گردد می آید مانند :(جاء التلامیذُ کلُّهم )

2 - صفت : بین دو اسم متحد از لحاظ لفظ و معنی مانند :( أنت المعلمُ کلُّ المعلمِ)

3- مفعول فیه بالنیابة مانند :( مشیتُ کلََّ النهارِ )

4- مفعول مطلق بالنیابة مانند: ( جدّ الطالبُ کلَّ الجِدِ)

5- بر حسب موقعیت در جمله : ( جاء کلُّ الطلابِ رأیت کلَّ الطلابِ کلُّ نفسٍ بما کسبت رهینة ...) که به ترتیب فاعل ، مفعول به ، مبتدا است.

 

 

 

فهرست منابع و مآخذ

 

1- إبن هشام أنصاری،قطر الندی وبلالصدی، چاپ اول، قم ،إنتشارات سید الشهداء ،1409ق

2- بدیع یعقوب، إمیل، موسوعة الصرف والنحو،  الطبعة الأولی، بیروت، دارالعلم للملایین 1988،م

3- تقیه، محمد حسن، روش نوین تجزیه وترکیب در زبان عربی ،چاپ سوم، قم ،دانشگاه قم 1383،ش

4- الشرتونی، رشید، مبادی العربیة،جلد4 ،قم، دارالعلم للمطبوعات، 1368ش

5- قربانی، روح اله، آموزش قواعد صرف ونحو، چاپ اول، قم، دارالعلم 1372ش

6- نجفی اسداللهی، أحمد، دروس دار العلوم العربیة، چاپ هفتم ،تهران، انتشارات دانشگاه، 1361ش

7- الهاشمی، أحمد، جواهر البلاغة ،چاپ ششم ،قم، مکتب الأعلام الإسلامیة 1375ش

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و یکم اردیبهشت 1388ساعت 13:18  توسط دبیر | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
با سلام.
اینجانب در نظر دارد با ایجاد این وبلاگ نمونه سوالات ، طرح درس و مطالب مختلف و متنوع را در اختیار عموم قرار دهد .لذا از شما همکاران ، اساتید بزرگوار و دانش آموزان عزیز انتظار دارد با ارسال نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خود ما را در هرچه پر بار تر کردن این وبلاگ یاری کیند .
با تشکر: دبیر دبیرستانهای دخترانه شهرستان بستک
(این وبلاگ وابسته به گروه آموزشی نیست . )

پیوندهای روزانه

آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
بهمن 1388
دی 1388
آذر 1388
آبان 1388
مهر 1388
شهریور 1388
خرداد 1388
اردیبهشت 1388
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM